Malta – co zobaczyć? Najważniejsze atrakcje i miejsca do odwiedzenia

Data publikacji: 2026-02-23

Nie wiesz od czego zacząć zwiedzanie Malty i jak ułożyć trasę, żeby nic istotnego Ci nie umknęło. W tym przewodniku znajdziesz propozycję podziału wyspy na wygodne regiony i najważniejsze miejsca, które warto zobaczyć krok po kroku. Dzięki temu łatwiej zaplanujesz pobyt, niezależnie czy masz 4 dni, czy cały tydzień.

Malta – co zobaczyć? najważniejsze atrakcje i miejsca do odwiedzenia

Malta to niewielki, gęsto zabudowany archipelag, ale liczba zabytków i kontrastów jest tu ogromna. Masz kompaktową Vallettę z fortami Zakonu Maltańskiego, spokojną Mdinę i Rabat, surowe południe z megalitycznymi świątyniami Ħaġar Qim i Mnajdra, podziemne Hypogeum Ħal Saflieni, a do tego zupełnie inny świat wysp Gozo i Comino z Blue Lagoon. Na pierwszą wizytę warto przeznaczyć minimum 4–5 dni, a jeśli lubisz intensywne zwiedzanie połączone z krótkim odpoczynkiem nad morzem, spokojnie zagospodarujesz nawet 7 dni.

Na tak małej przestrzeni znajdziesz bardzo różne atrakcje. Są katedry i kościoły pełne baroku jak Konkatedra św. Jana w Valletcie, świetne muzea z Narodowym Muzeum Archeologicznym i figurką śpiącej kapłanki, prehistoriczne świątynie megalityczne, wczesnochrześcijańskie katakumby w Rabacie oraz tajemnicze podziemia Hypogeum. Do tego dochodzą mniejsze wyspy z Blue Lagoon, surowe Dingli Cliffs, jaskinie morskie w rodzaju Blue Grotto, kolorowe rybackie Marsaxlokk czy naturalne kąpieliska jak St. Peter’s Pool.

Co zobaczyć w valletcie i maltańskim trójmieście?

Valletta leży na wąskim półwyspie między zatokami Grand Harbour i Marsamxett, otoczona potężnymi bastionami i murami. Po drugiej stronie Grand Harbour rozciąga się maltańskie Trójmiasto – Birgu (Vittoriosa), Cospicua (Bormla) i Senglea (L-Isla), połączone ze stolicą łodziami i promami. Dobry plan dnia to Valletta rano i w południe, a popołudnie oraz wieczór w Trzech Miastach, dokąd dopłyniesz w kilka minut z dolnych ogrodów Barrakka.

Między głównymi punktami poruszasz się pieszo, bo Valletta jest bardzo kompaktowa, a większość ulic biegnie w regularnej siatce pod górę i w dół. Trójmiasto najlepiej zwiedzać spacerem po nabrzeżach i wąskich uliczkach, łącząc wizytę we Forcie Saint Angelo, w Muzeum Morskim czy w Ogrodzie Gardjola z widokiem na panoramę stolicy. Rejs tradycyjną łodzią z Valletty do Birgu zajmuje około 10 minut, a samo przejście między Birgu, Cospicua i Senglea to kolejne 1,5–2 godziny spokojnego spaceru.

Podczas krótkiej wizyty w Valletcie i Trójmieście warto zahaczyć o takie miejsca jak:

Konkatedra św. Jana (St John’s Co-Cathedral) z dziełami Caravaggia i bogatym barokowym wnętrzem,
Pałac Wielkiego Mistrza (Pałac Wielkich Mistrzów) ze State Rooms i zbrojownią Zakonu Maltańskiego,
Fort Saint Elmo i National War Museum na cyplu Valletty,
Upper Barrakka Gardens z widokiem na Grand Harbour i Trzy Miasta,
Fort Saint Angelo w Birgu, nabrzeże z mariną oraz Muzeum Morskie Malty,
Pałac Inkwizytora w Birgu,
Ogród Gardjola w Senglea z charakterystyczną budką strażniczą nad zatoką.

Katedra św. jana i dzieła caravaggia

Konkatedra św. Jana (St John’s Co-Cathedral) z zewnątrz wygląda dość surowo, ale w środku zachwyca jednym z najbardziej bogatych barokowych wnętrz w Europie. Posadzka jest w całości wyłożona kolorowymi płytami nagrobnymi rycerzy Zakonu Maltańskiego, ściany i sklepienia pokrywają rzeźbione dekoracje oraz malowidła. W oratorium zobaczysz najważniejsze dzieło Caravaggia na Malcie, monumentalny obraz „Ścięcie św. Jana Chrzciciela”, który uznaje się za jedno z jego najwybitniejszych płócien i symbol obecności artysty na wyspie.

Przed wizytą w konkatedrze dobrze jest znać kilka zasad, które ułatwią Ci zwiedzanie:

Na obejrzenie wnętrza i oratorium zaplanuj około 60–90 minut, jeśli chcesz spokojnie zobaczyć detale i obrazy,
W ciągu dnia odbywają się msze, które częściowo ograniczają zwiedzanie, więc warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia,
Obowiązuje skromny strój – zakryte ramiona i kolana, a w środku często jest chłodniej niż na zewnątrz,
Fotografowanie bywa ograniczone lub zakazane w części przestrzeni, szczególnie w oratorium przy obrazie Caravaggia,
Bilety najlepiej kupić z wyprzedzeniem, ponieważ w sezonie kolejki do kasy i wejścia potrafią być długie.

Pałac wielkiego mistrza, fort saint elmo i muzea

Pałac Wielkiego Mistrza w Valletcie był sercem władzy Zakonu Maltańskiego, a później władz brytyjskich i dzisiejszej republiki. Możesz zwiedzić reprezentacyjne State Rooms z malowidłami upamiętniającymi Wielkie Oblężenie oraz rozbudowaną zbrojownię z kolekcją broni i zbroi rycerzy. Na końcu półwyspu stoi Fort Saint Elmo, gwiaździsty bastion strzegący wejścia do Grand Harbour, w którego murach mieści się Narodowe Muzeum Wojny (National War Museum) z wystawami od czasów zakonu po II wojnę światową, w tym ekspozycją dotyczącą oblężenia Malty.

Jeśli lubisz muzea i chcesz zoptymalizować koszty, zwróć uwagę na takie miejsca i możliwości łączenia biletów:

State Rooms i zbrojownia w Pałacu Wielkiego Mistrza,
National War Museum w Forcie Saint Elmo,
Narodowe Muzeum Archeologiczne z figurką śpiącej kapłanki (Figurka śpiącej kapłanki) i zabytkami z Ħaġar Qim, Mnajdry, Ġgantiji i Hypogeum,
Muzeum Morskie Malty w Birgu,
Pałac Inkwizytora w Birgu jako uzupełnienie historii Zakonu Maltańskiego.

Część ekspozycji należy do sieci Heritage Malta, która oferuje łączone bilety na kilka obiektów, w tym kompleksy megalityczne i muzea w Valletcie. Dobry plan dnia to Valletta rano, a popołudniu przeprawa promem do Birgu, zwiedzanie Fortu Saint Angelo, krótkiego fragmentu starówki i kolacja z widokiem na oświetloną stolicę po drugiej stronie zatoki.

Co zobaczyć w mdinie i rabacie?

Mdina, nazywana „Miastem Ciszy”, to dawna stolica Malty położona na wzgórzu w centrum wyspy, w całości otoczona murami i bastionami. Wąskie uliczki, barokowe pałace i starannie odnowione fasady tworzą klimat filmowej scenografii, a ruch samochodowy jest mocno ograniczony. Główne punkty to barokowa Katedra św. Pawła przy głównym placu, tarasy widokowe na murach z panoramą wyspy oraz spokojne zaułki, w których na zwiedzanie warto przeznaczyć 2–3 godziny.

Tuż za murami Mdiny rozciąga się Rabat, gdzie największe atrakcje kryją się pod ziemią. Znajdziesz tu rozległe katakumby św. Pawła, kompleks św. Agaty z kryptami i malowidłami oraz mniejszy zespół katakumb św. Katalda. Do tego dochodzi Grota św. Pawła związana z tradycją pobytu apostoła na Malcie oraz Domvs Romana, muzeum z ruinami rzymskiej willi i świetnie zachowanymi mozaikami. Rabat najlepiej łączyć z Mdiną w jeden dzień, przechodząc między nimi pieszo.

Jeśli chcesz efektywnie ułożyć zwiedzanie Mdiny i Rabatu, możesz przyjąć taki orientacyjny plan dnia:

Wejście do Mdiny przez główną bramę i spacer po uliczkach – około 45–60 minut,
Katedra św. Pawła i Muzeum Katedralne – około 45 minut,
Tarasy widokowe na murach Mdiny i krótki odpoczynek – około 30 minut,
Domvs Romana przy murach Mdiny – około 30–40 minut,
Katakumby św. Pawła w Rabacie – minimum 60 minut przy spokojnym tempie,
Grota św. Pawła i ewentualnie kompleks św. Agaty – około 45–60 minut.

Co zobaczyć na południu wyspy – hypogeum, megality i blue grotto?

Południe głównej wyspy Malty łączy w sobie trzy zupełnie różne światy. Masz tu unikatowe podziemne Hypogeum Ħal Saflieni, spektakularne megalityczne świątynie Ħaġar Qim i Mnajdra na klifowym wybrzeżu oraz malowniczą Blue Grotto z systemem jaskiń morskich. Do tego dochodzi klimatyczne Marsaxlokk z kolorowymi łodziami luzzu i pobliskie kąpieliska jak St. Peter’s Pool. Przy dobrej organizacji da się połączyć Hypogeum, świątynie i Blue Grotto w jeden intensywny dzień lub rozłożyć południe na dwa spokojniejsze terminy.

Trasa po południu często wygląda tak: poranne wejście do Hypogeum w Paola, przejazd do kompleksu Ħaġar Qim – Mnajdra i spacer między świątyniami, a potem krótki zjazd w stronę Wied iż-Żurrieq, skąd wypływają łódki do Blue Grotto. Inna opcja to świątynie i Blue Grotto jednego dnia, a Hypogeum z Marsaxlokk i St. Peter’s Pool drugiego. Zorganizowane objazdówki zwykle łączą te punkty w jednym programie, ale własny samochód lub dobrze rozpisane połączenia autobusowe dają więcej elastyczności.

Najważniejsze punkty południa wyspy, które warto ze sobą logicznie połączyć, to:

Hypogeum Ħal Saflieni – podziemny zabytek UNESCO z limitem wejść dziennie,
Kompleks megalityczny Ħaġar Qim i Mnajdra na klifowym wybrzeżu,
Blue Grotto i sąsiednie jaskinie klifowe oglądane z łódki lub punktu widokowego,
Marsaxlokk z niedzielnym targiem rybnym i kolorowymi luzzu,
Naturalny basen St. Peter’s Pool, idealny do skoków do wody przy spokojnym morzu.

Hypogeum ħal saflieni – bilety, limit 80 osób i zakazy

Hypogeum Ħal Saflieni to trzy poziomy neolitycznej nekropolii wykutej w skale, datowanej na około 4000–1500 p.n.e. Delikatny mikroklimat i zachowane malowidła z ochry sprawiły, że obiekt objęto wyjątkową ochroną, a liczba odwiedzających jest bardzo ograniczona. Zwiedzanie odbywa się tylko z przewodnikiem w małych grupach, a cała trasa prowadzi wąskimi korytarzami i komorami przypominającymi formą megalityczne świątynie przeniesione pod ziemię.

Aby w ogóle dostać się do Hypogeum i nie stracić rezerwacji na ostatnią chwilę, musisz wziąć pod uwagę kilka istotnych ograniczeń:

Dziennie wpuszczanych jest tylko około 80 osób, w kilku niewielkich grupach,
Rezerwacja online z dużym wyprzedzeniem jest obowiązkowa, szczególnie w sezonie,
W środku obowiązuje całkowity zakaz fotografowania oraz wnoszenia większego bagażu,
Ze względu na wąskie przejścia i głębokość obiektu zaleca się ostrożność osobom z klaustrofobią,
Czas pobytu pod ziemią wynosi około 30–40 minut, co w zupełności wystarcza, by zobaczyć najważniejsze komory.

Terminy wejść do Hypogeum rezerwuj z jak największym wyprzedzeniem, bo w popularnych miesiącach bilety znikają na całe tygodnie, a czas zwiedzania jest krótki i ściśle kontrolowany.

ħaġar qim i mnajdra – zwiedzanie, czas i centrum odwiedzających

Kompleks Ħaġar Qim i Mnajdra leży na południowym wybrzeżu Malty, na otwartej przestrzeni ponad morzem, z widokiem na niewielką wysepkę Filfla i strome klify. Świątynie powstały około 3600–3200 p.n.e., czyli są starsze niż egipskie piramidy, a ich układ i monolity robią wrażenie nawet na osobach, które nie interesują się archeologią. Do Ħaġar Qim wchodzisz przez monumentalną fasadę, a środek kryje typowy dla Malty układ komór; Mnajdra, położona niżej, bliżej morza, zachwyca harmonią planu i powiązaniami z cyklami słońca.

Na początku zwiedzania przechodzisz przez nowoczesne centrum odwiedzających, w którym znajdziesz ekspozycję z modelami świątyń, rekonstrukcjami narzędzi i krótkim filmem wyjaśniającym możliwe funkcje tych budowli. Warto zatrzymać się tam na 20–30 minut, bo ułatwia to późniejsze „czytanie” kamiennych konstrukcji w terenie. Same świątynie przykryte są lekkimi dachami chroniącymi je przed erozją, ale teren między nimi jest zupełnie otwarty, bez cienia, dlatego latem przydają się nakrycie głowy, woda i krem z filtrem.

Jeśli chcesz dobrze rozplanować czas i nie pominąć żadnej części kompleksu, przyjmij orientacyjnie taki podział:

Centrum odwiedzających z filmem i ekspozycją – około 30 minut, najlepiej na początku dnia,
Świątynia Ħaġar Qim z przejściem przez główne komory – około 30–40 minut,
Świątynia Mnajdra i spacer w dół oraz powrót pod górę – kolejne 30–40 minut,
Najprzyjemniejsze pory na wizytę to wczesny poranek lub późne popołudnie, kiedy słońce nie świeci już tak mocno, a grupy są mniejsze.

Co zobaczyć na gozo i comino?

Gozo i Comino to dwie mniejsze wyspy archipelagu o zupełnie innym charakterze niż główna Malta. Gozo jest bardziej wiejskie, spokojne, z sielskimi dolinami, klifami i historycznymi miejscowościami jak Victoria (Rabat) oraz megalityczną świątynią Ġgantija. Comino jest niemal niezamieszkaną wyspą, słynącą przede wszystkim z Blue Lagoon, naturalnych zatok i prostych szlaków pieszych po dawnych polach i skałach.

Na Gozo najwygodniej płynie się promami Gozo Channel z Cirkewwa, co zajmuje około 20–25 minut, a bilety kupujesz dopiero przy powrocie. Na Comino dopływają mniejsze łodzie z Cirkewwa lub z wybrzeża Gozo, a rejs trwa około 20–30 minut w jedną stronę. Łączone całodniowe wycieczki obejmują zwykle oba kierunki, ale przy dłuższym pobycie lepiej poświęcić Gozo osobny dzień, a Comino potraktować jako relaxowy wypad na kąpiele i krótkie spacery.

Dla porządku warto wypunktować główne atrakcje obu wysp i orientacyjne czasy przepraw:

Gozo – Cytadela w Victorii, świątynia Ġgantija, wiatrak Ta’ Kola, klify i zatoki (rejs promem z Malty około 25 minut),
Comino – Blue Lagoon, Krystaliczna Laguna, Santa Marija Tower i dzikie wybrzeże (rejs łodzią z Cirkewwa około 20–30 minut),
Między Gozo a Comino kursują również mniejsze łodzie, którymi można zaplanować krótkie przeprawy połączone z kąpielami.

Gozo – cytadela victoria, świątynia ġgantija i trasy rowerowe

Stolica Gozo, Victoria (Rabat), dominuje nad wyspą dzięki potężnej Cytadeli, z której murów roztacza się szeroka panorama pól, dolin i wybrzeża. Wewnątrz znajdziesz katedrę z iluzoryczną kopułą, niewielkie muzea, stare domy oraz kręte uliczki idealne na spokojny spacer. Kilka kilometrów dalej leży kompleks Ġgantija, megalityczne świątynie starsze nawet niż Stonehenge, uznawane za jedne z najstarszych wolnostojących budowli kamiennych na świecie, z muzeum prezentującym odkrycia archeologiczne.

Na jednodniową wycieczkę na Gozo wyruszasz promem z Malty, a na miejscu możesz korzystać z autobusów, wypożyczyć samochód, skuter albo rower. Trasy rowerowe na Gozo są niezwykle widokowe, ale pagórkowaty teren i upał sprawiają, że to propozycja raczej dla osób z dobrą kondycją. Na Cytadelę przeznacz około 2 godziny (zwiedzanie wnętrz i murów), na Ġgantiję z muzeum około 60–90 minut, a resztę dnia wypełnij wybranymi punktami jak Xlendi, Ramla Bay czy wiatrak Ta’ Kola.

Przykładowy plan dnia na Gozo może wyglądać tak:

Victoria – Cytadela i katedra z murami obronnymi – 1,5–2 godziny,
Świątynia Ġgantija i muzeum – około 60 minut,
Wiatrak Ta’ Kola lub krótki spacer po okolicznych wzgórzach – 30–45 minut,
Zatoka Xlendi albo Ramla Bay na kąpiel i kolację nad morzem – 2–3 godziny.

Comino – blue lagoon, rezerwacja wejścia i praktyczne porady

Comino to mała, skalista wyspa między Maltą i Gozo, formalnie zamieszkana przez zaledwie kilka osób, ale w sezonie letnim przeżywająca oblężenie turystów. Jej sercem jest Blue Lagoon, wąska cieśnina między Comino a Cominotto z krystalicznie czystą, turkusową wodą i jasnym dnem, które wygląda jak kadr z folderu reklamowego. Infrastruktura lądowa jest na wyspie bardzo ograniczona, dlatego klimat w dużej mierze zależy od liczby łodzi, które danego dnia cumują w lagunie.

Przy planowaniu rejsu na Comino zwróć uwagę na sezonowe wymogi i ograniczenia. W wybranych okresach obowiązuje system bezpłatnych rejestracji wejścia, który pozwala kontrolować liczbę osób na wyspie, a łodzie często przypływają w tych samych godzinach, tworząc tłok w Blue Lagoon. Najlepiej dopłynąć wcześnie rano lub późnym popołudniem, zabrać ze sobą jedzenie, wodę i podstawowe rzeczy na plażę, bo na Comino nie ma zwykłych sklepów, a toalety działają w ograniczonym zakresie. Kąpiel w lagunie jest bezpieczna przy spokojnym morzu, ale przy dużym ruchu warto pilnować dystansu od łodzi i wyznaczonych stref.

Latem Blue Lagoon bywa ekstremalnie zatłoczona, dlatego zaplanuj przybycie na pierwsze poranne łodzie albo wybierz godziny późnopopołudniowe i zawczasu zarezerwuj przeprawę, żeby uniknąć długiego oczekiwania w porcie.

Jak zaplanować zwiedzanie malty praktycznie – transport, bilety i terminy?

Najprzyjemniejsze okresy na podróż to wiosna i jesień, kiedy jest ciepło, ale nie upalnie, a tłumy są mniejsze niż w środku lata. Dla osoby nastawionej na intensywne zwiedzanie rozsądne minimum to 4 dni (Valletta + Trójmiasto, Mdina i Rabat, południe wyspy, szybki wypad na Gozo lub Comino), a komfortowy pobyt to 6–7 dni z osobnym dniem na Gozo i osobnym na Comino. Dni możesz rozłożyć tak, aby łączyć regiony: na przykład Valletta z Trójmiastem, Mdina z Rabatem, południe z Marsaxlokk oraz osobne dni na mniejsze wyspy.

Po Malcie poruszysz się głównie autobusami sieci Malta Public Transport, które docierają do większości atrakcji, choć w sezonie bywają zatłoczone i wolne. Alternatywą są taksówki i usługi prywatne, a przy dłuższym pobycie wypożyczenie samochodu (z ruchem lewostronnym) daje największą swobodę, szczególnie przy łączeniu kilku punktów jednego dnia. Na Gozo kursują promy Gozo Channel z Cirkewwa, a na Comino mniejsze łodzie i statki turystyczne z Cirkewwa, Sliemy oraz wybranych portów na Gozo.

Organizując bilety i rezerwacje, łatwiej unikniesz rozczarowań, jeśli weźmiesz pod uwagę kilka prostych zasad:

Hypogeum Ħal Saflieni – rezerwuj online z dużym wyprzedzeniem ze względu na dzienny limit wejść,
Blue Lagoon i rejsy na Comino – w wysokim sezonie warto zarezerwować godzinę wypłynięcia, zwłaszcza na popularne łodzie turystyczne,
Najważniejsze muzea i świątynie (Ħaġar Qim, Mnajdra, Ġgantija, Narodowe Muzeum Archeologiczne) dobrze uwzględnić w ewentualnych kartach typu The Malta Pass lub biletach łączonych Heritage Malta,
Karty i bilety komunikacyjne kupujesz na lotnisku, w większych węzłach autobusowych i online, co ułatwia przemieszczanie się między głównymi atrakcjami,
Promy na Gozo i powrotne bilety lepiej kupować z lekkim zapasem czasowym, bo kolejki do załadunku mogą się wydłużać.

Większość większych atrakcji, jak muzea w Valletcie, świątynie megalityczne czy katakumby w Rabacie, działa w rozszerzonych godzinach dziennych, najczęściej od rana do późnego popołudnia. Katedry i kościoły funkcjonują jednocześnie jako miejsca kultu, więc w czasie mszy część naw może być niedostępna dla turystów. W okresach lokalnych świąt i fest (Festa) mogą pojawiać się uroczyste procesje i zamknięcia ulic, co bywa atrakcją samą w sobie, ale warto wtedy zostawić sobie większy margines czasowy i elastycznie reagować na niewielkie zmiany planu.

Podczas planowania dobrze jest stosować lokalne nazwy miejsc – Valletta, Birgu (Vittoriosa), Cospicua (Bormla), Senglea (L-Isla), Mdina, Rabat, Ħaġar Qim, Mnajdra, Hypogeum Ħal Saflieni, Gozo, Comino, Blue Lagoon – bo ułatwia to orientację na mapach i rozkładach jazdy. Łącz w jeden dzień miejsca położone blisko siebie, na przykład Valletta z Trzema Miastami, Mdinę z Rabatem, świątynie Ħaġar Qim i Mnajdra z Blue Grotto czy Gozo z powrotną kolacją w porcie w Mgarr. Przy każdym punkcie zachowaj w głowie orientacyjny czas pobytu, zwykle od 30–40 minut w małych obiektach do 2–3 godzin w kompleksach i miastach, oraz jedną najważniejszą uwagę praktyczną – czy wymagana jest rezerwacja, czy wprowadzono ograniczenia wejść, albo czy miejsce jest w pełni dostępne tylko przy dobrej pogodzie.

Co warto zapamietać?:

Optymalny czas pobytu na Malcie to min. 4–5 dni (intensywne zwiedzanie) lub 6–7 dni (osobne dni na Gozo i Comino), z logicznym łączeniem regionów: Valletta + Trójmiasto, Mdina + Rabat, południe wyspy (Hypogeum, Ħaġar Qim, Mnajdra, Blue Grotto, Marsaxlokk, St. Peter’s Pool), Gozo, Comino.

Kluczowe atrakcje kulturowe: Valletta (Konkatedra św. Jana z Caravaggiem, Pałac Wielkiego Mistrza, Fort Saint Elmo, Narodowe Muzeum Archeologiczne, Upper Barrakka Gardens), Trójmiasto (Fort Saint Angelo, Muzeum Morskie, Pałac Inkwizytora, Ogród Gardjola), Mdina (Katedra św. Pawła, mury i tarasy), Rabat (katakumby św. Pawła, św. Agaty, Domvs Romana, Grota św. Pawła).

Najważniejsze zabytki prehistoryczne i unikatowe: Hypogeum Ħal Saflieni (limit ok. 80 osób dziennie, obowiązkowa rezerwacja online, zakaz fotografii), megalityczne świątynie Ħaġar Qim i Mnajdra (starsze niż piramidy, centrum odwiedzających, łącznie ok. 1,5–2 h zwiedzania), Ġgantija na Gozo (jedne z najstarszych wolnostojących budowli kamiennych).

Wyspy Gozo i Comino: Gozo – Victoria z Cytadelą, Ġgantija, Ta’ Kola, zatoki Xlendi/Ramla Bay (prom z Cirkewwa ok. 25 min, warto cały dzień); Comino – Blue Lagoon i Krystaliczna Laguna (łodzie z Cirkewwa/Gozo 20–30 min, w sezonie wymagana rejestracja wejścia, najlepiej przyjechać rano lub późnym popołudniem, zabrać wodę i jedzenie).

Logistyka i bilety: główny transport autobusami Malta Public Transport + promy Gozo Channel i łodzie na Comino; rozważyć wynajem auta (ruch lewostronny) dla większej elastyczności; kluczowe rezerwacje: Hypogeum (z dużym wyprzedzeniem), rejsy na Comino w sezonie, bilety łączone Heritage Malta / karty turystyczne na świątynie i muzea; uwzględniać godziny mszy w katedrach i lokalne święta (Festa) przy planowaniu dnia.